W kuźni kowala Potempy

Obok posesji przy ulicy Gen. Henryka Le Ronda 1 (dom wzniesiono ok. 1840 roku,  pierwotnie parterowy przebudowano w roku 1887) znajdują się zabudowania dawnej kuźni. U początków XX wieku pracował w niej Paweł Potempa. Kowal wymieniony jest w księgach z 1910 i 1914 roku. Natomiast w księgach handlowych z lat czterdziestych wymieniony jest już Augustyn Potempa. Być może starsi mieszkańcy Dąbrówki pamiętają dźwięki dobywające się spod kowalskich młotów, dyć kowal Augustyn wykonywał swój fach jeszcze w latach sześćdziesiątych. (1) Niestety, budynek kuźni znajduje się obecnie w opłakanym stanie...

Budynek przy ulicy Le Ronda 1 i zabudowania starej kuźni (2013).

Zdjęcie dawnej kuźni z galerii Leszka Jęczmyka (2008).
Autor wspomina: "Na własne oczy widziałem jak w latach 50-tych podkuwano tutaj konie."

Kilka lat temu znalazłem w piwnicy stare podkowy. Nadgryzione zębem czasu (zwanym korozją) wiszą u stropu i pamiętają, zapewne, jak w kuźni Potempów wrzała praca.

Stare podkowy z piwnicy :)

A jak wyglądała praca kowala w Dąbrówce? Zapraszam na filmy dokumentalne traktujące o tym rzadkim dziś już fachu.

Film edukacyjny pt. "Ginące zawody - Kowalstwo" na kanale Muzeum Wsi Kieleckiej.

Film edukacyjny pt. "Ginące zawody. Kowale."

---

Źródła:
(1) Na podstawie wymienionych w tekście ksiąg adresowych oraz Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Piotr Tabaczyński i in., Ulice i place Katowic, Wydawnictwo Prasa i Książka Grzegorz Grzegorek, Katowice 2012, s. 107-108.
inne
http://forum.gkw24.pl/viewtopic.php?f=5&t=3448&start=20#p198529

Księgi handlowe i adresowe

Niniejszy wątek gromadzi, w porządku chronologicznym, ogólnodostępne księgi handlowe i adresowe, zawierające historyczne informacje o mieszkańcach Dąbrówki Małej oraz zakładach przemysłowych i handlowo-usługowych, znajdujących się na terenie gminy.

Tytuł zawiera odnośnik do serwisu internetowego publikującego dane źródło. Pliki .djvu można przeglądać w przeglądarce internetowej (wymagany plugin) lub zapisać na komputerze i przeglądać w programie np. WinDjView. Na końcu źródła podałem strony, na których znajdują się informacje dotyczące Dąbrówki Małej. W większości przypadków numer strony jest odnośnikiem do jej skanu. Brak numerów stron przy niektórych źródłach oznacza, że informacje dotyczące Dąbrówki pojawiają się w nich w różnych miejscach. Numer w nawiasie określa miejsce strony w pliku (częstokroć numer strony w publikacji nie pokrywa się z numerem strony w pliku).

Przy lekturze niemieckojęzycznych źródeł przydać się mogą Spis zawodów w języku polskim i niemieckim z 1936 r. oraz opracowanie Nazwy dawnych zawodów i statusów społecznych (glosariusz niemiecko-polski z przykładami odręcznego zapisu w pruskich aktach USC z lat 1874-1918, przygotowany w oparciu o słownictwo z terenu Wielkopolski, oprac. Liliana Molenda).

Tour de Pologne w Dąbrówce Małej

Jubileuszowy 70. Tour de Pologne zawitał dziś do Dąbrówki Małej. Podobnie jak przed rokiem kolarze wjechali ulicą Milowicką, skręcili w ulicę Pod Młynem i po kolejnym zakręcie ulicą Strzelców Bytomskich pomknęli w kierunku Siemianowic Śląskich. Po przejeździe przez Siemianowice wyścig ponownie wkroczył w granice Katowic i po czterokrotnym okrążeniu centrum miasta zakończył się przy Spodku. Po ucieczce na ostatnich kilometrach i pasjonującym finiszu etap wygrał Taylor Phinney z grupy BMC Racing Team.

Pierwsza do Dąbrówki dotarła ucieczka (na zdjęciu). Po ponad 2 minutach nadjechał peleton.

Peleton na ulicy Strzelców Bytomskich w Dąbrówce Małej.

Trasa czwartego etapu Tour de Pologne - 31 lipiec 2013 r. Źródło: tourdepologne.pl.

Warto zajrzeć:

• tourdepologne.pl - serwis internetowy wyścigu Tour de Pologne
• www.filia20mbpkatowice.blogspot.com/2012/07/ciekawostka.html - zdjęcia z ubiegłorocznego wyścigu TdP na blogu Miejskiej Biblioteki Publicznej nr 20 w Dąbrówce Małej.

O gospodzie "Pod kopalnią Jerzy"

Trzy lata temu ukazało się nowe, bogato ilustrowane wydanie "Osad i osiedli Katowic" Lecha Szarańca (1). Przeglądałem niedawno publikację i, ku miłemu zaskoczeniu, w rozdziale o Dąbrówce Małej znalazłem pocztówkę z 1914 roku (skan oryginalnej pocztówki z opisami dostępny w artykule Jeszcze raz o gospodzie "Pod kopalnią Jerzy").

Górna część widokówki przedstawia gospodę Gasthaus zur Georg-Grube, należącą do Marcusa Zweiga. Właściciel wymieniony jest w księdze adresowej z 1910 (2) oraz księdze handlowej z 1914 (3). Z szyldów dowiadujemy się, że lokal posiadał ogród i oferował gościom bilard :) Gospoda znajdowała się przy skrzyżowaniu ulicy Pod Młynem z ulicą Strzelców Bytomskich. Część zabudowań ostała się do dnia dzisiejszego (Strzelców Bytomskich 20a, Pod Młynem 2).

Zabudowania dawnego lokalu Zweiga w 2013 roku. Przebudowana została prawa strona kompleksu.

Zabudowania przy Strzelców Bytomskich 20 mieściły w dwudziestoleciu międzywojennym lokal pana Emanuela Achtelika (4), wymieniany w ówczesnej prasie przy okazji miejscowych uroczystości. I tak, dla przykładu, w lokalu Achtelika zorganizowano zabawy towarzyszące obchodom Tygodnia Ligi Obrony Powietrznej Państwa w 1925 roku (5). W styczniu 1928 roku miejscowe koło L.O.P.P. zorganizowało zabawę taneczną, podczas której przygrywała "doborowa orkiestra" (6). W maju 1929 roku sala i ogród gościły uczestników Święta Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (uroczystość połączono z obchodami rocznicy założenia miejscowego koła Ogólnego Związku Podoficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej) (7). Podczas wyborów parlamentarnych w 1930 roku lokal Achtelika był jednym z kilku lokali wyborczych na terenie Dąbrówki Małej (8).

Gospodę Zweiga zaznaczono na mapie górniczej z 1903 roku (Gasthaus).

O księdze handlowej z 1914 roku oraz drogerii "Kazio"

W bogatych zasobach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej znajdziemy, wydaną w 1914 roku, handlową księgę adresową (1). Na stronie siedemdziesiątej autorzy wymienili przedsiębiorców z miejscowości Eichenau (takie miano nosiła Dąbrówka Mała od 1905 roku).

Handlowa księga adresowa z 1914 roku (1). Wyróżniłem fragment dotyczący Dąbrówki Małej (Eichenau).

Wśród wymienionych osób znalazł się m.in. Kasimir Hintrowicz (Kazimierz Gintrowicz), właściciel kamienicy i drogerii przy obecnej ulicy Le Ronda 12. Sklep funkcjonuje po dziś dzień, a jego nazwa - "Kazio" - przypominała o dawnym właścicielu. Pod koniec 2014 roku drogerii nadano nazwę "U Jadzi".

Kamienica i drogeria "Kazio" przy ulicy Gen. Le Ronda 12 (2013).

Kamienica z drogerią widoczna jest na zdjęciu opublikowanym w Polonii w 1930 r. Ówczesny jej adres to Katowicka 12. W drugiej połowie lat trzydziestych ulica Katowicka otrzymała miano wojewody śląskiego, Michała Grażyńskiego. Drogerię Gintrowicza, właśnie przy Grażyńskiego 12, wymieniają, wydane w roku 1939, Księga informacyjna (2) oraz Spis abonentów sieci telefonicznych (3). Ostatnia pozycja podaje również ówczesną nazwę sklepu - Drogeria "Jerzego".

Fragmenty Księgi informacyjnej (2) (powyżej) i Spisu abonentów (3) (poniżej).

Jako ciekawostkę dodam, że w omawianej drogerii można było nabyć m.in. mydło i krem, których reklamę opublikował Kuryer Śląski w 1912 i 1913 roku. (4)

Po lewej stronie reklama prasowa z 1912 roku (4) z wymienioną drogerią Kazimierza Gintrowicza.
Po prawej stronie inne ujęcie kamienicy przy Le Ronda 12 (2013).

---

Źródła:
(1) Oberschlesisches Handels-Adressbuch, 1914, s. 70.
(2) Księga informacyjna przemysłu, handlu, rzemiosła i wolnych zawodów województwa śląskiego 1939/40, Katowice 1939, s. 71.
(3) Spis abonentów sieci telefonicznych Dyrekcji Okręgu Poczt i Telegrafów w Katowicach na 1939 r., Warszawa 1939, s. 324.
(4) Reklama opublikowana m.in. w Kuryerze Śląskim nr 196, 30 sierpień 1912 r., s. 4.